اهميت شفافيت در تامين سلامت بانكي

مهدي كياني *

شفافيت بانك‌ها مي‌تواند نقش موثري در ارتقاي سلامت و پيشگيري از وقوع بحران‌هاي بانكي داشته باشد. چرا كه اطلاعات از ميزان ريسك و عملكرد مالي بانك‌ها، آنها را به سمت رفتارهاي محتاطانه‌تر سوق مي‌دهد. شفافيت در ادبيات بانكي به معناي افشاي عمومي‌‌ اطلاعات‌ به‌ صورت قابل ‌اعتماد و به ‌هنگام است. شفافيت به‌‌ استفاده‌كنندگان اطلاعات امكان مي‌دهد تا ارزيابي دقيقي از وضعيت‌ و عملكرد مـالي، فـعاليت‌هاي تجاري و شيوه‌هاي مديريت ريسك‌ شبكه بانكي داشته‌ باشند.وجود شفافيت زمينه نظارت عمومي بر شبكه بانكي را فراهم مي‌كند. اين رويكرد در دهه اخير، به ‌عنوان الگويي كارآمد، در كنار نظارت مستقيم بانك مركزي بر بانك‌ها و مؤسسات اعتباري غيربانكي مطرح شده است. به ‌طوري ‌كه در كشورهاي غربي، افزايش شفافيت در ميان بانك‌ها و مؤسسات اعتباري، موجب كاهش نظارت‌هاي مستقيم نهادها و همچنين كارايي و انضباط مالي بيشتري شده است.بدون شك تقويت شفافيت در هر نظام بانكي منافع گوناگوني به همراه دارد. در ادامه به برخي از مهمترين آنها اشاره مي‌شود:
الف- افزايش توان فعالان بازار و سرمايه‌گذاران براي اتخاذ تصميمات آگاهانه و كارا
استفاده سرمايه‌گذاران و فعالان بازار از اطلاعات دقيق و معتبر اين امكان را فراهم مي‌آورد تا آنها ارزيابي صحيحي از عملكرد و توان مالي يك بانك يا موسسه اعتباري داشته باشند و با در نظر گرفتن ريسك‌هاي مرتبط، اقدام به سپرده‌گذاري نمايند. اين مسئله موجب كارايي و انضباط بيشتر در بازار شده و توان فعالان بازار را در تصميم‌گيري آگاهانه بالا مي‌برد.
ب- سلامت و ثبات بازار پول
افشاي عمومي اطلاعات مي‌تواند اختلالات موجود در بازار پول را محدود كند. معمولاً واكنش بازار به بانك‌هايي كه مستعد پنهان‌كاري هستند شديدتر از واكنش به بانك‌هايي است كه سابقه افشاي اطلاعات را دارند. از سوي ديگر، شفافيت بانك‌ها مي‌تواند نقش موثري در پيشگيري از وقوع بحران‌هاي بانكي داشته باشد. چرا كه اطلاعات از ميزان ريسك و عملكرد مالي بانك‌ها، آنها را به سمت رفتارهاي محتاطانه‌تر سوق مي‌دهد. همه اين موارد موجب سلامت و ثبات در بازار پول مي‌شود.
پ- تسهيل نظارت بانكي
شفافيت اطلاعات باعث خواهد شد تا بانك مركزي و ساير نهادهاي نظارتي ‌بتوانند به شيوه مؤثرتري بر بانك‌ها و موسسات اعتباري نظارت داشته باشند.در راستاي افزايش شفافيت در بانك‌ها و موسسات اعتباري غيربانكي، مي‌توان راهكارهاي ذيل را پيشنهاد كرد:
الف- تدوين استانداردهاي شفاف‌سازي توسط مقام ناظر
رسيدن به سطح مطلوبي از شفافيت و افشاي اطلاعات، مستلزم دنبال كردن سياست‌هايي است كه موجب افزايش قياس‌پذيري )Comparability(، قابليت اعتماد )Reliability(و به‌ هنگام بودن اطلاعات )Timeliness(‌ شود. در اين ميان نبايد از نقش نهادهاي نظارتي همچون بانك مركزي چشم پوشيد. تدوين استانداردهاي ارتقاي شفافيت و تشويق بانك‌ها براي حركت به سمت آنها، از جمله مواردي است كه مي‌تواند مورد توجه بانك مركزي به عنوان مقام ناظر بازار پول قرار گيرد. در اين راستا، پيروي از استانداردهاي صندوق بين‌المللي پول در زمينه ارتقاي سطح شفافيت از اهميت بالايي برخوردار است.
ب- افشاي عمومي اطلاعات مربوط به عملكرد مالي بانك‌ها از سوي مقام ناظر
افشاي عمومي اطلاعات توسط مقام ناظر ضرورتي غيرقابل انكار است. البته اين به معناي افشاي همه اطلاعات، از جمله اطلاعات بسيار محرمانه بانك‌ها نيست؛ بلكه آن دسته از اطلاعاتي منتشر مي‌شوند كه منجر به اختلال در نظام بانكي كشور نشود و از طرفي عموم مردم و سرمايه‌گذاران را تا حد مطلوبي نسبت به نحوه عملكرد مالي بانك آگاه نمايد.
پ- رتبه‌بندي بانك‌ها بر اساس شاخص‌هاي شفافيت
مقايسه و رتبه‌بندي بانك‌ها بر اساس شاخص‌هاي شفافيت تدوين ‌شده توسط مقام ناظر مي‌تواند در ارتقاي شاخص‌هاي شفافيت نقش موثري ايفا كند. اين سازوكارها براي اطمينان از انطباق بانك‌ها و مؤسسات اعتباري با استانداردهاي شفافيت طراحي مي‌شوند. در برخي از كشورها، بانك‌هايي كه شفافيت ناكافي يا فعاليت‌هاي گمراه‌كننده دارند، جريمه مي‌شوند. اين راهكار علاوه بر اين‌كه موجب تصميمات صحيح‌تر سپرده‌گذاران مي‌شود، رقابت ميان بانك‌ها براي بهبود عملكرد مالي خود را افزايش مي‌دهد.
در پايان شايان ‌ذكر است كه ارتقاي شاخص‌هاي شفافيت، نيازمند هماهنگي نهادهاي نظارتي و همراهي و همكاري فعال بانك‌ها و مؤسسات اعتباري غيربانكي است. در نيل به اين مهم، استفاده از تجربيات موفق در سطح بين‌المللي راهگشا خواهد بود.
* كارشناس اقتصادي